ความหมายของ " ภูมิปัญญาท้องถิ่น "

ภูมิ น. พื้น, ชั้น, พื้นเพ, ความรู้ เช่น อวดภูมิ อมภูมิ
ปัญญา น. ความรอบรู้ ความรู้ทั่วไป ความฉลาดเกิดแต่เรียน และคิด เช่น คนมีปัญญา
ท้องถิ่น น. ท้องที่ใดท้องที่หนึ่งโดยเฉพาะ เช่น เวลาท้องถิ่น ประเพณีท้องถิ่น
ที่มา : พจนานุกรมฉบับบัณฑิตราชฑิตยสถาน ฉบับ 2542 หน้า 511


จากการศึกษาความหมายของคำว่า "ภูมิปัญญาท้องถิ่น" มีนักวิชาการ ผู้รู้ หน่วยงานองค์กรต่าง ๆ ได้ให้ความหมายไว้ ซึ่งมีความหมายที่คล้ายคลึงกัน ดังที่ยกตัวอย่างปรากฏนี้

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ (2541, หน้า 11 - 17) ได้ให้ความหมายไว้ 4 ประการ คือ
1. ความรู้ ความสามารถ ความเชื่อ ความสามารถทางพฤติกรรมและความสามารถในการแก้ไขปัญหาของมนุษย์

2. ความรู้ ความคิด ความเชื่อ ความสามารถ ความจัดเจนที่กลุ่มชนได้จากประสบการณ์ที่สั่งสมไว้นการปรับตัวและดำรงชีพตามสภาพแวดล้อมของธรรมฃาติ

3. ภูมิปัญญาเป็นเรื่องที่สั่งสมกันมาตั้งแต่อดีต และเป็นเรื่องของการจัดการความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคน คนกับสิ่งแวดล้อม คนกับสิ่งเหนือธรรมชาติ โดยผ่านกระบวนการทางจารีต ประเพณี การทำมาหากิน และพิธีกรรมต่างๆ เพื่อให้เกิดความสมดุลระหว่างสัมพันธ์เหล่านี้ เป้าหมายคือ เพื่อให้เกิดความสุขทั้งในส่วนที่เป็นชุมชน เป็นหมู่บ้าน และในส่วนที่เป็นปัจเจกของชาวบ้านเอง หากเกิดปัญหาทางด้านความไม่สมดุลกันขึ้นก็จะก่อให้เกิดความไม่สงบสุขทั้งในส่วนที่เป็นสังคม และในส่วนที่เป็นปัจเจกของชาวบ้านเอง

4. ประสบการณ์ในการประกอบอาชีพ ในการศึกษาเล่าเรียน การที่ชาวบ้านรู้จักวิธีการทำนา การไถนา การนำกระบือมาใช้ในการไถนา การรู้จักนวดข้าว โดยการใช้กระบือ รู้จักสานกระบุง ตะกร้า เอาไม้ไผ่มาทำเครื่องไม้ใช้สอยในชีวิตประจำวัน เรียกว่าภูมิปัญญาทั้งสิ้น

วิมล คำศรี (2542, หน้า 127 - 128) ได้ให้ความหมายของคำว่าภูมิปัญญาชาวบ้านว่า ภูมปัญญาชาวบ้าน หรือ ภูมิปัญญาท้องถิ่น หมายถึงพื้นเพรากฐานของความรู้ชาวบ้าน หรือความรอบรู้ของชาวบ้านที่เรียนรู้และมีประสบการณ์ด้วยตนเอง แล้วนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหา เป็นสติปัญญาเป็นองค์ความรู้ที่ชาวบ้านคิดได้เอง โดยอาศัยศักยภาพที่มีอยู่แก้ปัญหาการดำเนินชีวิตในท้องถิ่นได้อย่างเหมาะสม ภูมิปัญญาชาวบ้านจึงมีลักษณะประสมประสานและสืบต่อจากอดีตสู่ปัจจุบันอย่างต่อเนื่อง

สรุป ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือ ภูมิปัญญาชาวบ้าน หมายถึง ทุกสิ่งทุกอย่างที่ชาวบ้านคิดขึ้นได้เอง และนำมาใช้ในการแก้ปัญหาเป็นเทคนิควิธี เป็นองค์ความรู้ของชาวบ้านทั้งทางกว้าง และทางลึกที่ชาวบ้านคิดทำเอง โดยอาศัยศักยภาพที่มีอยู่แก้ปัญหาการดำเนินขีวิตในท้องถิ่นได้อย่างเหมาะสมกับยุคสมัย


ศูนย์วัฒนธรรมอำเภอเมืองนครปฐม
ศูนย์วัฒนธรรม
อำเภอเมืองนครปฐม

มหาวิทยาลัยคริสเตียน
มหาวิทยาลัยคริสเตียน